29- Wergera ji tpn ereb: Zeynelabidn Zinar

AGAHDAR:
Min gelek caran gotiye, her rojeke ku di ser me re dibihure, bi xwe re berhemeke kurd ya kevnare j derdixe hol bi jiyan re rqal dike. Ew berhemn ku ev e bi deh salan in, ji ber hovt dirindetiya hovane ketibn sarinca bdengiy qe?emgirt hlabn, niha ew bi germija mejiy breweran, xwe ji qir qe?aya bdengiya nixumandin dadiwe?nin hd hd bi germiyeke vndar, bi t?kn roja nran re derdikevin qad, xwe prg mirovahiy dikin ji bo xwendevann xwe, amadetiya govenda nijad besterz dibin. Ha yek ji wan berhemn wisa bi nirx rmet j, ev pirtka bi nav KE?KOL e ku niha prg xwendevann ziman kurd bye. Pirtk ji aliy gorbihi?t ?x Mihemed Esker Axtep ve hatiye nivsandin. ?x nemir di 1933an de dest binivsandina w kiriye di 1943an de j kuta kiriye.

?x Esker di 1316an (1898-1899) de, li gund Axtep hatiye dinyay di 1952an de j ye ber dilovaniya Yezdan bex?ende gora w ya proz niha li gund ol ye.

Esker kur ?x navdar ?x Evdirehman Axtep ye. W xwedina xwe ya destpk, li ba bav xwe xwendiye pi?tre di Medreseya Axtepey de li xwendin domandiye. Pi?t ku bav w ye ber dolovaniya Xwed, car li ba kek xwe ?x Kerbela xwendiye. L mixabin agahdariya me di derheq destrnameya w ya xwendina Medres bawernameya w ya Rika Nex?ebend de nebye. ?x Esker pi?t ku zewiciye, hin deman bi malt li gund Hiler Brsin j maye. Niha du kur du ken w hene. Kurek w bi nav Kerbela yek j bi nav Evdirehman e.

?x Esker bi temenek cuwan, li dor 53-54 salan li jiyan domandiye ko kiriye. L w temen xwe tev bi xwendin nivsandina bi ziman kurd buhartiye. ewa ku hatiye peyitandin, ev pnc pirtkn w yn bi ziman kurd hene:

1- Iqd Durfam. Ji aliy min ve hatiye veguhaztin bi alfabeya Latn ji aliy We?anxaneya Apec- tryck ve j li Swd/Stockholm, (1989, 203 rpel, ISBN 91-877301-6-2) hatiye apkirin. (www.pencinar.se) B/12.

2- Ke?kol.
Di dawiya be?a 58an de, gorbihi?t ?x Esker weha nivsiye: Ev mecmea ku nav w Ke?kol e, roja Cume 31 Kanni Sani 1362 (1943) ber nvro heta vra min nivsand, n?aellah. Baq muswedey mane, ew j w bn nivsandin...

Peyvika ke?kol, di wateya xwe ya fenheng de, ango trik derw?an; ew trikn ku her ti?t t de peyda dibe. Yani mirov i bixwaze, t de t dtin. Bi rast j gelek babetn cih di v pirtk de hene ku mirov didine swirandin. Wek mnak, ?x Esker hin car dema ku name ji heval dostn xwe re nivsiye, bi helbestk nivsiye helbest li ser roviy kek xwe ?x Kerbela ku nav w Qqolo b nivsiye gwd

3- Memozna Ehmed Xan. ?x Esker di be?a 57an a Ke?kol de, nivsiye ku w nusxeyek Memozna Ehmed Xan, li ber end apn cuda, ji n ve sererast kiriye.

4- Ilm Ehwal Berq Bursk Baran, Qews Qezeh. ?x Esker di be?a 58an a Ke?kol de gotiye: Min kitabek Ilm Ehwal Berq Bursk Baran, Qews Qezeh ku filan weqt wuha derkeve weya y wusan dibe nivsiye.

5- Dwana Helbestan.

Ji van berhemn ku behsa wan li jor hatiye kirin, ji xn Iqd Durfam Ke?kol, min yn din nedtine.

Roja 09 08 2008, saet 17.00, li Amed dema ku min semnerek li ser Jnengariya ?x Kerbela li Komela iray da, pismam ?x Esker hja ?x ?afi j yek ji be?daran b. Pi?tre w du berhemn destnivs bi kurek xwe re bo min hinartin. Yek ev Ke?kola ?x Esker ye, ya din j dwanene ?x Hesb e.

Ev pirtka ?x Eskr ya bi nav Ke?kol, duyemn pirtk e ku ji aliy min ve hatiye tpguhaztin. Ya ewil ewa ku li jor j hatiye gotin, Iqd Durfam e ku min ew di 1988an de veguhaztiye alfabeya Latn salek pi?tre j hatiye we?andin. Ya din j ev Ke?kol e ku destpka xebata min li ser w, di 20 meha 9, 2008an de li bajarkok Qeremursel bye min di 18. 11. 2008an de li Stockholm daw l aniye.

Ev nusxeya Ke?kol ya bi tpn ereb ku min ew veguhaziye alfabeya Latn, destxeta Mele Zeynulabidn Amed ye. end ku ne diyar e keng seyda Amed dest bi nivsandina w kiriye, l di 1412n Ko, 12 Cemaziyel Ula de nivsandina w kuta kiriye. Ev tarx j li go ya Zayn, dike 18. 11. 1991.

ewa ku ?x Esker di be?a 15an de, bi malikek diyar kiriye ku Di umr s y penci salan temam ango dema w ev pirtk nivsiye, jiy w 35 sal bye. Dsa her li dawiya be?a 15an, ?x Esker v tbiniya li jr j nivsiye: Qewl ku li jor hate nivsandin, sala Hezar Nehsed S y S (1933), Kann San 28-29 de, xatire bimne, hatiye nivsandin weqta ez esker bm li Surc. Yan dema ku ?x Esker le?ker Tirkiy b, v berhema xwe nivsiye!

Di v berhem de 65 be?, 784 malik, yek skok, 195 arne 17 pckok hene ku her yek ji wan bi naveroka xwe pir dewlemend ?n e, babet texltn ji hev cuda dane xuyakirin, bi k?mend xwe?rewantiya xwe vneke zde dixin dil mirov. Ango mirov i bixwaze, dikare t de bibne. Helbestvan j di dawiya wan de nav xwe wek Esker bi kar aniye. L di dawiya du-s be?an de nav nehatiye bikarann. Ev reng helbeshn wisa, di nava klaskn kurd de wek pirtk hj n tewrek wisan derdikeve hol


Di v nusxeya pirtk de, li ser be?n helbestan u nav, navn?an wek din ti?tek nehatiye nivsandin, ten ev hevoka we leh eydda rehmehullah ( ha ji we re dsa, xwe?iya Xwed l be) bi ziman ereb hatiye nivsandin li pa?iya w j, wek naverok rza helbestan ji hem be?an a p? reqema rpela w be? hatiye nivsandin. Ev hawe j, diyar e ku nivsendey w Mele Zeynelulabidn Amed bi kar aniye.
L me ji her be?eke helbest re reqemek nivsiye, bi tpn gir weke BE? 1, BE? 2 heta BE? 65 ku ya dawiy ye...
Li bin her be?ek j, hevokek yan peyvek ji helbest hatiye wergirtin wek nav w be? hatiye bicihkirin. Wek mnak: BE? 10 nav j I ECB! hatiye nivsandin, da bikarannan pirtk ji xwendevanan re hsan bibe.

?x Esker tarxa mirina kek xwe ?x Kerbela j di be?a 18an de, bi malikek weha gotiye: Di nva S y Yek Mard, Yek Nsan ?eva Cum/Di sala Yek Hezar Ssed Penci y Penc hem derd kuln xwe vertine.Yan ?x Kerbela sala1355an (1939), di ?eva 31 meha Adar Yek Nsan de ku ?eva roja n bye, ye ber dilovaniya Xwed.

?x Esker li ser cewr zondestiya Romiyan j, di be?a 20 de weha gotiye: Heybet xewfa rumz ?ah Turk/ Mehw kir qelb nema dunya dn.

?x Esker di be?a 41 de, ji bo debara xelk, kar kiryarn wan, ev ?ret qewt kirine:

endan ?ecera sebr gelek tal e, sebir ke
Ta meywe ku da, xwo? tu bixwo, ?eker no? e

Dunya bi yeqn mezree ye ti?k bine
Nabn kesan ku nebit qti, mir ne!

Herweha ji bo vna evndar mey j ?x Nemir weha gotiye:
Saqi y mey yar bihebn, Abi Heyat e
Qt dil e, ev e sey ke, n av e, ne nne!

?x Esker derbar xemxuriya ziman kurd de j, wha gil gazinan kirine:

Bl xasse, bi nezm kurdwar
Qet kes nekir meraq yar

Bl cumle kitab ?ir Kurdan
B qedri dibn li cumle erdan

Ew ketne ziyade ber piyan tev
Re?bexti weh mane ?ubhet ?ev

Gorbihi?t ?x Esker di be?a 43an de, Silsileya Xelfetiya Rika Nex?ebend, ji Neb Sidq heta bigje mam w ?x Mihemed Can Axtep, bi helbestk weha daye xuyakirin:
- Nebi Sidq, Selman, Qasim, Cefer, Teyfr, Ebul Hesen, El, Ysuf Gencr, Ebdilxaliq Amedi, Arif, Mehmd, El, Babakulal, Elauddn, ?x Yaqb erx, Xwaceh Ehrar, ?x Muhemmed Zahid, ?x Derw?, ?x Muhemmed Xwace, Baq, ?x Seyfuddn, ?x Seyid Nr, ?x Ebdullah Dehlew, Mewlana Xalid ?ehrizr, ?x Xalid Cizr, ?x Behauddn San, ?x Hesen Nran, ?x Evdirehman Axtep- Rh, ?x Muhemmed Cani Axtep.

Di van du mehn xebata min li ser veguhaztina tpn v pirtka ?x Esker de, bguman km kas j bne. L ev xebata min, r ji bo xwendina nenasn tpn ereb vekiriye bi umda ku w sd bigehne ziman kurd, herweha wek pirtk j p?k? Pirtkxana Kurdistan dibe, westandina min a p re, vedigrre kf ?ad bexteweriy. Bila giyana pak a ?x Esker her ?ad bextewer be...